दिदीबहिनीको हातबाट टीका ग्रहण गर्दै आज भाइटीका मनाइँदै

समाचार

गृहपृष्ठ
समाचार
दिदीबहिनीको हातबाट टीका ग्रहण गर्दै आज भाइटीका मनाइँदै

दिदीबहिनीको हातबाट टीका ग्रहण गर्दै आज भाइटीका मनाइँदै

बुधबार, कात्तिक २५, २०८३ कञ्चन खवर

२५ कात्तिक, काठमाडौं
यमपञ्चक अर्थात् तिहारको पाँचौँ तथा अन्तिम दिन आज दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीच प्रेम, सद्भाव र आत्मीयताको प्रतीकका रूपमा भाइटीका पर्व मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने यस पर्वलाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ।
भाइटीकाका अवसरमा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको दीर्घायु, आरोग्यता, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै पञ्चरङ्गी वा सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने परम्परा छ। दिदीबहिनीबाट टीका ग्रहण गरेपछि दाजुभाइले पनि टीका लगाइदिई गच्छेअनुसार उपहार तथा दक्षिणा प्रदान गरेर सम्मान र माया प्रकट गर्ने चलन छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष भाइटीकाको उत्तम साइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा रहेको छ। समितिका अध्यक्ष सहप्रा. डा. पुरुषोत्तम भट्टराईका अनुसार सर्वसाधारणले दिनभर टीका लगाउन सक्ने भए पनि राज्य सञ्चालकका लागि भने शुभ साइतमै टीका लगाउनु शास्त्रीय मान्यता रहेको छ।
टीका लगाउँदा पूर्व र पश्चिम फर्कनुपर्ने
समितिले यस वर्ष टीका लगाइदिने दिदीबहिनी पूर्वतर्फ र टीका ग्रहण गर्ने दाजुभाइ पश्चिमतर्फ फर्कनुपर्ने जनाएको छ। यसो गर्दा वृश्चिक राशिमा रहेका चन्द्रमा दाहिने पर्ने धार्मिक मान्यता छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार शुभकार्य गर्दा चन्द्रमालाई अगाडि वा दाहिने पार्नुपर्ने शास्त्रीय मान्यता रहेको छ।
भाइटीकाका दिन दियो, कलश र गणेशको पूजा गरी अष्टचिरञ्जीवीका साथै यमराज र यमुनाको आराधना गर्ने परम्परा छ। मार्कण्डेय, अश्वत्थामा, बलि, व्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य र परशुरामलाई अष्टचिरञ्जीवीका रूपमा पूजा गरिन्छ।
यस अवसरमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेकेर मखमली, सयपत्री र गोदावरीका माला पहिर्‍याउने तथा ओखर, कटुस, मरमसला र सेलरोटीलगायतका परिकार दिने चलन छ।
बालगोपालेश्वर मन्दिर दिनभर खुला
दिदीबहिनी तथा दाजुभाइ नहुनेहरूका लागि काठमाडौंको रानीपोखरीस्थित बालगोपालेश्वर मन्दिर आज दिनभर खुला रहनेछ। वर्षमा एकपटक भाइटीकाका दिन मात्र खुल्ने यस मन्दिरमा पुगेर पूजा, दर्शन तथा टीका ग्रहण गर्ने परम्परा छ।
काठमाडौं महानगरपालिकाका अनुसार भक्तजनको सहज दर्शन तथा पूजाका लागि आवश्यक सम्पूर्ण तयारी पूरा गरिएको छ।
संस्कृतिविद् डा. गोविन्द टण्डनका अनुसार जयवागेश्वरीस्थित खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा पनि दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेहरूले पूजा, दर्शन तथा टीका लगाउने पुरानो परम्परा रहेको छ।
नेवार समुदायमा किजापूजा
यसैबीच, नेवार समुदायले भाइटीकालाई ‘किजापूजा’ का रूपमा मनाउने गर्दछन्। कुल परम्परा र सांस्कृतिक मान्यताअनुसार कतिपयले भाइटीकाकै दिन र कतिपयले अघिल्लो दिन किजापूजा गर्ने प्रचलन रहेको छ।
भक्तपुरस्थित तलेजु मन्दिरका पुजारी तथा ज्योतिषीको निर्णयअनुसार भक्तपुरका अधिकांश नेवार समुदायले भने हिजो नै किजापूजा सम्पन्न गरिसकेका छन्।
भाइटीकाले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको आत्मीय सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउँदै पारिवारिक एकता, प्रेम, विश्वास र आपसी सद्भावको सन्देश प्रवाह गर्दै आएको छ।

प्रकाशित मिति: बुधबार, कात्तिक २५, २०८३ ०७:५१