४ कार्तिक, कञ्चन
नेपालीहरूको महान् चाड बडादसैँको मुख्य दिन विजयादशमी आज देशभर हर्षोल्लास, श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदै छ। यस अवसरमा मान्यजनको हातबाट नवदुर्गा भवानीको प्रसादस्वरूप रातो टीका र समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्परा छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आज बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा देवी विसर्जनको शुभ साइत रहेको छ। त्यस्तै, टीका लगाउनका लागि बिहान १० बजेर २६ मिनेटको समय उत्तम साइतका रूपमा निर्धारण गरिएको छ। समितिका अनुसार टीका लगाइदिने व्यक्ति पूर्वतर्फ र टीका लगाइमाग्ने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्नेछ।
घटस्थापनाका दिन विधिपूर्वक स्थापना गरिएको जमरा र देवीको प्रसादस्वरूपको टीका घरका ज्येष्ठ सदस्य तथा मान्यजनबाट ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने गरिन्छ। दसैँको यस परम्पराले टाढाटाढा रहेका परिवारका सदस्यलाई एकै ठाउँमा जोड्नुका साथै आपसी प्रेम, सम्मान, मेलमिलाप र सद्भाव अभिवृद्धि गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताअनुसार विजयादशमीलाई देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि र भगवान् श्रीरामले रावणमाथि विजय प्राप्त गरेको दिनका रूपमा मनाइन्छ। यसले सत्य, धर्म र सदाचारको विजय तथा अधर्ममाथि धर्मको जितको सन्देश दिन्छ।
विजयादशमीको धार्मिक महत्त्व मार्कण्डेय पुराणअन्तर्गतको ‘देवीमाहात्म्य’ मा समेत वर्णन गरिएको छ। नवरात्रभर देवी दुर्गाको आराधना, पूजापाठ र धार्मिक साधना गरी दशमीका दिन टीका तथा जमरा ग्रहण गर्ने परम्परा यसै धार्मिक विश्वाससँग जोडिएको छ।
दसैँमा लगाइने रातो टीकालाई शक्ति, विजय, सौभाग्य र मङ्गलको प्रतीक मानिन्छ भने पहेँलो जमराले उर्वरता, जीवनशक्ति र समृद्धिको सङ्केत गर्दछ। यस दिन देवीलाई अर्पण गरिएका टीका, जमरा तथा वस्त्र प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने धार्मिक परम्परा पनि रहेको छ।
दसैँमा दिइने परम्परागत आशीर्वाद
विजयादशमीका दिन मान्यजनले टीका र जमरा लगाइदिँदै दीर्घायु, सुख, समृद्धि, शक्ति, ज्ञान, कीर्ति र सफलताको कामना गरी संस्कृत श्लोकमार्फत आशीर्वाद दिने चलन छ।
१. दीर्घायु, ऐश्वर्य र कीर्तिको कामना
ॐ आयुर्द्रोणसुते श्रियं दशरथे शत्रुक्षयं राघवे।
ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानं च दुर्योधने॥
दानं सूर्यसुते बलं हलधरे सत्यं च कुन्तीसुते।
विज्ञानं विदुरे भवन्तु भवतां कीर्तिश्च नारायणे॥
यस आशीर्वादको भावार्थ अश्वत्थामाको जस्तो दीर्घायु, राजा दशरथको जस्तो ख्याति, श्रीरामको जस्तो विजय, राजा नहुषको जस्तो ऐश्वर्य, वायुदेवको जस्तो गति, दुर्योधनको जस्तो मानसम्मान, कर्णको जस्तो दानशीलता, बलरामको जस्तो बल, युधिष्ठिरको जस्तो सत्यनिष्ठा, विदुरको जस्तो ज्ञान र भगवान् नारायणको जस्तो कीर्ति प्राप्त होस् भन्ने हो।
२. सुख, शान्ति र रक्षाको कामना
भद्रमस्ति शिवं चास्तु महालक्ष्मीः प्रसीदतु।
रक्षन्तु त्वां सदा देवा आशिषः सन्तु सर्वदा॥
यसको भावार्थ कल्याण र मङ्गल होस्, महालक्ष्मी प्रसन्न हुनुहोस्, देवताहरूले सधैँ रक्षा गरून् र जीवनमा सधैँ शुभाशीर्वाद प्राप्त भइरहोस् भन्ने हो।
३. नवदुर्गाको स्तुति
जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तुते॥
यस श्लोकमा जयन्ती, मङ्गला, काली, भद्रकाली, कपालिनी, दुर्गा, क्षमा, शिवा, धात्री, स्वाहा र स्वधा नामले प्रसिद्ध देवीप्रति श्रद्धापूर्वक नमन गरिएको छ।
४. देवी चामुण्डाको विजयको कामना
जय त्वं देवि चामुण्डे जय भूतार्तिहारिणि।
जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तुते॥
यसको भावार्थ हे देवी चामुण्डे, सम्पूर्ण प्राणीका दुःख हरण गर्ने जगदम्बे तथा सर्वव्यापी देवी, तपाईंको जय होस् र कालरात्रि स्वरूपिणी देवीलाई नमस्कार छ भन्ने हो।
५. सर्वमङ्गलको कामना
सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके।
शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते॥
यस श्लोकमार्फत सबै मङ्गलमध्ये श्रेष्ठ, कल्याणस्वरूपा, सबै मनोकामना पूरा गर्ने, शरणागतको रक्षा गर्ने त्रिनेत्री गौरी तथा नारायणी देवीप्रति नमन गरिन्छ।
विजयादशमीले धार्मिक आस्था र पारिवारिक सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउनुका साथै समाजमा आपसी सद्भाव, सहिष्णुता र भाइचाराको भावना विकास गर्न प्रेरणा दिने विश्वास गरिन्छ।
