महिला नेतृ सिलभिया पानख्रुस्ट

अन्तराष्ट्रिय

गृहपृष्ठ
अन्तराष्ट्रिय
महिला नेतृ सिलभिया पानख्रुस्ट

महिला नेतृ सिलभिया पानख्रुस्ट

शनिबार, मंसिर १५, २०८१ कञ्चन खवर

बीसौँ शताब्दीको सुरुतिर युरोपमा भोट राख्ने अधिकारको निम्ति महिलाहरूले धेरै सङ्घर्ष गर्नुप¥यो । राजनीतिक अधिकार प्राप्त गर्ने सङ्घर्षको सिलसिलामा महिलाहरूले पुँजीवाद र साम्राज्यवादविरुद्ध लड्न अति आवश्यक रहेको बुझे । सिलभिया पानख्रुस्ट साम्राज्यवादविरुद्ध लड्ने एक महिला नेतृ हुन् ।
डा. रिचार्ड पानख्रुस्ट (Dr. Richard Pankhurst) र इमिलाइन पानखु्रस्ट (Emmeline Pankhurst) । छोरी सिलभिया पानखु्रस्टको जन्म सन् १८८२ मा बेलायतको म्यानचेस्टरमा भएको थियो । सानै बेलादेखि सिलभिया आफ्नो बुबासँग धेरै नजिक थिइन् । उनी आफ्नी आमा इमिलाइन र दिदी क्रिस्टेबलभन्दा अलिक भिन्न विचारकी थिइन् । सानैमा आफ्नो बुबाले सिकाएको समाजवादी धारणा उनमा पछिसम्म पनि यथावत् रह्यो ।
सन् १९०० मा सिलभिया दक्षिण केन्सिङटनको रोयल कलेजमा कला विषय लिइ भर्ना भइन् र एक ।ुशल चित्रकार बनिन् । यद्यपि, तिनले आफ्नो धेरै भन्दा धेरै समय आफ्नी आमाले सन् १९०३ मा स्थापना गरेको सामाजिक र राजनैतिक महिला सङ्घ (Women’s school and Political Union WSPU) मा समय खर्चिन् ।
त्यसपछि सिलभिया मजदुर पार्टीमा क्रियाशील भएर काम गर्न थालिन् । सन् १९०६ मा सिलभियाले आफ्नो पढाइ छोडी पुरै समय WSPU मा दिन थालिन् । यसरी उनी एक अमाजवादी नेतृको रूपमा अगाडि बढिन् । तिनले बीसौँशताब्दीमा महिला मताधिकारसम्बन्धी सभियान सुरु गरेकी थिइन् । आफ्नो राजनैतिक क्रियाकलापमा सहभागी हुँदा पछिल्लो वर्षमा तिनले धेरै समय भोकभोकै बसी जेल जीवन पनि बिताउनुपरेको थियो । बिस्तारै तिनले पूर्वी लन्डनमा महिला सङ्गठनहरू पनि खोलिन् र उक्त सङ्गठनहरूमा कामदार महिलाहरूलाई पनि समेटेकी थिइन् । समूहले सन् १९१२ देखि १९२० सम्म मताधिकार र सामाजिक परिवर्तनलाई मूल उद्देश्य राखी अभियान चलायो ।
सिलभिया एक कशल लेखिका पनि थिइन् । उनीद्वारा सम्पादित साप्ताहिक पत्रिका The Women’s Dreadnought ले लन्डनभरि र बाहिर पनि उत्तिकै चर्चा पाएको थियो । सिलभियाको सिद्धान्तमा वर्गीय असमानता र लिङ्गभेदलाई बढी जोड दिइएको पाइन्छ । त्यसैले तिनको सिद्धान्त अरु प्रसिद्ध मताधिकार सङगठनहरू (Suffragette Organization) जस्तै WSPU सँग मिल्दैनथ्यो । यसैले बेमेलको कारण सिलभियालाई WSPU बाट सन् १९१४ मा निष्कासित गरिएको थियो ।
सन् १९०७ मा मजदुर आन्दोलनसँगको सम्बन्धलाई WSPU ले छोड्यो । सन् १९१४ मा प्रथम विश्व युद्धको आरम्भसँगै WSPU ले मताधिकारसम्बन्धी आन्दोलनलाई पनि त्याग्यो । इमिलाइन र क्रिस्टेबलले युद्धलाई समर्थन गरे तथा सम्पूण महिलालाई समर्थन गर्न आग्रह गरे । तर, सिलभियाले उनीहरूको आग्रहलाई बेवास्ता गरिन् । मताधिकारको निम्ति लड्ने सङ्गठनहरूमा सिलभियाको सङगठन पनि एक थियो ।
सिलभिया पानखु्रष्ट विभिन्न पक्षमा प्रखर थिइन् । तिनको लामो र क्रियाशील जीवनमा तिनले चारवटा पत्रिकाको संस्थापन एवम् सम्पादन, २२ वटा किताबको लेखन, महिला र मजदुर आन्दोलन एवम् अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनहरूका सक्रिय व्यक्ति र संस्थापको रूपमा कार्यरत थिइन् । उनी जातिभेद र वर्गभेद विरुद्धको आन्दोलनमा ३० वर्षसम्म अनवरतरूपमा दृढ भई लागिपरिन् । यससम्बन्धी उनले इथोपियामा आन्दोलनसमेत गरेकी थिइन् । त्यो देश तिनको जीवनको अन्तिम चार वर्षको लागि आफ्नै घर बनेको थियो ।
इथोपियाको स्वतन्त्रताको अन्त सन् १९३५ मा इटालीका राष्ट्रवादी र साम्यवादविरोधी तानाशाहहरूले आक्रमण गरी आफ्नो अधीनमा राखेपछि भएको थियो । त्यसको विरुद्ध लड्नेमा सिलभिया पनि थिइन् । सन् १९३६ मा तिनले ‘New Times and News’ भन्ने साप्ताहिक पत्रिकाको पहिलो संस्करण निकालिन् र सो पत्रिका २० वर्षसम्म प्रकाशित भएको थियो । यो पत्रिका हप्तामा ४०,००० प्रति पनि बिक्री भएको थियो । त्यसले पश्चिम अफ्रिका र वेस्ट इन्डियाभरि प्रचार प्रसार गर्न ठुलो टेवा पु¥याएको थियो । इथोपियाली स्वतन्त्रताको निम्ति इटालियाली र बेलायती उपनिवेशवादविरुद्ध सिलभियाको अथक आन्दोलनलाई सबैले सम्मान गरेका थिए । त्यसपछि सन् १९५३ मा ७४ वर्षको उमेरमा उनले इथोपिया सरकारको आमन्त्रणलाई स्वीकार गरी उनी इथोपियामै बसिन् । तिनी त्यहाँकी एक प्रतिष्ठित पाहुना थिइन् । सन् १९६० मा ७८ वर्षको उमेरमा उनको देहान्त भयो । उनको शवलाई इथोपिया सरकारले राजकीय अन्त्येष्टिका साथ सम्मान दिएको थियो ।
इथोपियामा तिनले गरेको योगदानलाई वर्गभेद र साम्राज्यवाद विरुद्धको रूपमा सूचित गरिए तापनि ब्रिटेनमा उनको खासै चर्चा भएन तर उनको कामलाई अफ्रिकाका काला जातिहरूले र आदिवासी जनताका एक प्रख्यात नेता W.E.B. Dubois ले उच्च आदरका साथ सम्मान गरेका थिए । ती नेताले सिलभियाको प्रशंसा गर्दै उनको बारेमा यसरी आफ्नो विचार व्यक्त गरेका थिए,“मैले महसुस गरेअनुसार सिलभिया पानख्रुस्टको ठुलो काम भनेकै काला इथोपियालीहरूलाई गोराहरूको बेलायतसामु उभ्याउनु र काला जातिहरू पनि समान मानव अधिकार भएका मानव जातिहरू हुन् भनेर बेलायती समक्ष चिनाउनु नै हो ।”
बेलायतले सिलभियाको भूमिकालाई बेवास्ता गरेर इमिलाइन र क्रिस्टबल पानख्रुस्टले महिलाहरूलाई मताधिकार दिलाउन गरेको देन भनी प्रचार गरी उनीहरूको सम्मानमा उनीहरूको प्रतिभा संसद्बाहिर स्थापना गर्नु यहाँ व्यङ्ग्यपूर्ण देखिन्छ ।
सिलभिया ।हिल्यै पनि आफू स्मारक बन्न चाहिनन् । उनी हजारौँ ।ामदार महिलाको मताधिकार र समाजवादको निम्ति सङ्घर्ष गर्दै वीरङ्गना बनिन् ।

– विश्वका क्रान्तिकारी महिलाहरू

प्रकाशित मिति: शनिबार, मंसिर १५, २०८१ ०७:४०