गिनी अफ्रिका महादेशको पश्चिम–दक्षिण किनारामा पर्ने फ्रान्सेली उपनिवेश थियो । गिनीको पूर्वमा आत्री कोस्ट र माली, दक्षिणमा लाइबेरिया, पश्चिममा सियरा लियन र आन्ध्र महासागर तथा उत्तरमा माली गणतन्त्र, सेनेगल र गिनिबिसाउ छन् । सन् १९५० मा यसले फ्रान्सबाट स्वतन्त्रता पायो । यसको क्षेत्रफल ९५ हजार वर्ग माइल छ । जनसङ्ख्या १ करोड ३६ लाख २२ हजार छ ।
पहाड र वनजङ्गलले ढाकेको यस देशका मुख्यमुख्य नदीहरू नाइबा, बाटिङ्गा र कोबिम्या हुन् । धान यहाँको मुख्य बाली हो । रबर, नरिवलको तेल, केरा, कपास आदि यहाँको वनस्पति र उत्पादन हुन् । गिनीमा फलाम, सुन, हिरा र वाक्साइट आदि खनिज छन् ।
यस देशको राजधानी कोनाक्री हो । यो सुन्दर सहर र राम्रो बन्दरगाह मानिन्छ ।
अहमद शेकु तुरे (Ahamad Sheku Turey) गिनीका पहिलो राष्ट्रपति हुन् । उनी फ्रान्सेली उपनिवेश गिनीका राजनीतिक नेता र अफ्रिकाका राजनेता थिए । उनको जन्म १९२२ जनवरी ९ मा भएको थियो । उनी सुरुमै गिनीका राष्ट्रवादीहरू र फ्रान्सेली उपनिवेशबाट स्वतन्त्रताको निम्ति सङ्घर्षमा होमिएका थिए ।
शेकु तुरे सम्भ्रान्त परिवारमा जन्मेका थिए । उनी सन् १९३६ मा राजधानी कोनाक्रीकै प्राविधिक महाविद्यालयमा भर्ना भएका थिए । १४–१५ वर्षकै उमेरमा उनले खानाको गुणस्तर नभएको भनी हडताल गरेका थिए । मजदुर सङ्घमा संलग्न भएकोमा उनलाई कलेजले एक वर्षको निम्ति निलम्बन गर्यो । १५ वर्षको उमेरमा उनले कार्ल माक्र्स र लेनिनका रचनाहरू अध्ययन गरेका थिए । सन् १९४० मा हुलाक र टेलिफोन कार्यालयमा परीक्षा दिएर त्यस परीक्षामा सफलता पाएकै कारण उनी टेलिफोन कार्यालयको सेवामा नियुक्त भए । राजधानीको त्यही सञ्चारमाध्यमबाटै उनले साम्यवादी समूहको कब्जा रहेको मजदुर सङ्घको फ्रान्सेली श्रमिक महासङ्घसँग सम्पर्क राखे । सन् १९४१ मा उनी १९ वर्षका थिए ।
सन् १९४५ मा उनी हुलाक, टेलिफोन र टेलिकम सेवाको फ्रान्सेली सञ्चार मजदुर सङ्घमा सक्रिय भए । सन् १९४६ मा उनी त्यसका महासचिव भए । त्यसै साल उनी पश्चिम र मध्य अफ्रिकामा रहेका फ्रान्सेली राजनीतिक दलहरूको ‘अफ्रिकी प्रजातान्त्रिक भेला’ नामको राजनीतिक दलको संस्थापकको रूपमा निर्वाचित भए । त्यसबेला उनी २४ वर्षका थिए ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_200/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/1-1-300x200.jpg)
शेकु तुरे का. चे ग्वेभारासँग
सन् १९४८ अर्थात् २६ वर्षको उमेरमा उनी ‘फ्रान्सेली पश्चिम अफ्रिकाको क्षेत्रीय महासङ्घ’ को महासचिवमा चुनिए । त्यसैताका फ्रान्सेलीहरूको पश्चिमी अफ्रिकी उपनिवेशहरूको उपनिवेशवादविरोधी गतिविधि ‘गिनीको प्रजातान्त्रिक दल’ बाट सुरु भयो । त्यस आन्दोलनलाई मजदुर सङ्घसँग मोर्चा बनाइयो । त्यस मोर्चाको महासचिवमा पनि शेकु तुरे नै चुनिए ।
पश्चिमी अफ्रिकाका सम्पूर्ण मजदुरहरूको ‘फ्रान्सेली नयाँ समुद्रपारिका मजदुरहरूको ऐन’ लागु गर्न नदिन ७१ दिनको मजदुर हडताल र आन्दोलन सफल भयो । त्यस सफलताबाट सन् १९५७ मा फ्रान्सेली कम्युनिस्ट पार्टीको ‘मजदुर महासङ्घ’ को तीन सदस्यीय सचिव मण्डलमा शेकु तुरे पनि एक सदस्य चुनिए । त्यसबेला उनी ३५ वर्षका परिपक्व आन्दोलनकारी नेतामा गनिए । त्यस महासङ्घका सचिव मण्डलका सचिव आत्री कोस्टका राष्ट्रपति भए । शेकु तुरे ‘फ्रान्सेली राष्ट्रिय सभा’ को गिनीका प्रतिनिधि र कोनाक्रीका मेयर चुनिए । त्यसै दबुलीबाट उनले फ्रान्सेली औपनिवेशिक सत्ताको आलोचना गर्ने अवसर पाए । त्यसैबेला फ्रान्सेली अफ्रिकी उपनिवेशहरूको स्वाधीनताको निम्ति वार्ता गर्न उनले फ्रान्समा अफ्रिकी समूहको प्रतिनिधिको रूपमा सेवा गरे ।
सन् १८५८ मा फ्रान्समा नयाँ संविधानको लागि जनमतसङ्ग्रह घोषणा भयो । त्यस संविधानअनुसार फ्रान्सेली उपनिवेशवादीहरूले फ्रान्सकै मातहतमा स्वायत्त गणतन्त्र शासन पाउने अर्धसङ्घीय फ्रान्सेली समुदायको अधिकार पाउने र त्यस संविधानको पक्षमा मतदान नगरेमा ती देशले स्वाधीनताको पक्षको मानिने भयो । फ्रान्सका राष्ट्रपति चाल्र्स दे गालले प्रस्ट भाषामा भने, “स्वाधीनताको पक्ष लिने देशहरूले फ्रान्सबाट कुनै आर्थिक र वित्तीय सहयोग पाउने छैनन् र फ्रान्सेली प्राविधिक र प्रशासनिक अधिकारीहरू त्यही रहनेछन् ।”
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_287/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/2-1-300x287.jpg)
शेकु तुरे चिनियाँ प्रधानमन्त्री चाउ एन लाइसँग
गिनी स्वतन्त्रताको बाटोमा
फ्रान्सेली सङ्घको जनमतसङ्ग्रहमा गिनीका सारा जनताले फ्रान्सेली अर्ध–सङ्घीय फ्रान्सेली समुदायको वा नयाँ स्वायत्त गणतन्त्रको विपक्षमा मतदान गरे ।
यसरी शेकु तुरेको मजदुर सङ्घको सङ्गठनात्मक बलको आधारमा १९५८ अक्टोबर २ मा गिनीले स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो तथा शेकु तुरे नै राष्ट्रपति भए । दुई वर्षपछि अर्थात् १९६० मा मात्रै पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गर्ने भयो ।
फ्रान्सेलीहरूले गिनीको राजधानी कोनाक्री छोड्नुभन्दा पहिले तिनीहरूले दुई महिनाभित्र प्रयोग गरेका बिजुली बत्तीका चिम र बत्ती निभाउने स्वीच तथा ढलको उपचार पोखरीका सबै पूर्वाधार ध्वस्त पारे । भएका औषधिहरूसमेत गिनीका जनतालाई दिनुभन्दा आगोमा जलाएर गए । उपनिवेशका जनताप्रतिको त्यो घृणित र आपराधिक कार्य थियो ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_225/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/3-1-300x225.jpg)
शेकु तुरे चिनियाँ अध्यक्ष माओसँग
गिनीको प्रजातान्त्रिक पार्टी र राष्ट्रियकरण
उपनिवेशवादी र तिनीहरूका आउरेबाउरेहरूले गिनीमा अशान्ति मच्चाउने सम्भावना भएको हुँदा ‘गिनी प्रजातान्त्रिक दल’ मात्रै त्यहाँको कानुनी राजनीतिक दल बनाइयो । सन् १९६१ मा भएको ७ वर्षीय कार्यकालको निर्वाचनमा शेकु तुरे नै पहिलो निर्वाचित राष्ट्रपति भए । आफ्नो कार्यकालमा उनले सबै विदेशी कम्पनीहरूलाई राष्ट्रियकरण गरे तथा केन्द्रीकृत आर्थिक योजनाको बन्दोबस्त गरी आफ्नो देशमा समाजवादको आधार तयार गरे ।
फ्रान्सेलीहरूको सल्लाहअनुसार उनले त्यहाँका जग्गा जमिन पुरानै जमिनदारहरूलाई दिन अस्वीकार गरे । उनले भने, “धनीहरूको दासतामा जनता बाँच्नुभन्दा गिनीका जनता स्वतन्त्रताको गरिबीमा बाँच्न मन पराउँछन् ।” सन् १९६१ मा उनले ‘लेनिन पुरस्कार’ पाए ।
स्वतन्त्रताविरोधी र पुराना अत्याचारीहरूलाई पक्राउ गर्दा र सजाय दिँदा शेकु तुरे शासनलाई पश्चिमी प्रजातन्त्रका समर्थक मानव अधिकारवादी संस्था र एम्नेस्टी इन्टरनेसनलजस्ता संस्थाहरूले अत्याचारी र तानाशाहीको संज्ञा दिए । त्यसै विषयलाई लिएर पूर्वउपनिवेशवादी फ्रान्सेली सरकारसँग गिनीको तीतो सम्बन्ध रह्यो ।
पश्चिमी देशहरूसँग राम्रो सम्बन्ध राख्नुभन्दा उता शेकु तुरेले सन् १९६१ मै टिटोको युगोस्लाभिया भ्रमण गर्नु तथा लेनिन पुरस्कार लिनुले उनले समाजवादी खेमातिर झुकाव राख्ने प्रस्ट भयो ।
भर्खरभर्खर उपनिवेशवादी व्यवस्थाबाट स्वतन्त्रता र मुक्ति पाएका अफ्रिकी राज्यहरू दुई भागमा विभाजित थिए । एक, उपनिवेशवाद र साम्राज्यवादविरोधी पक्ष र अर्को, उपनिवेशवादकै सिलसिला अँगाल्ने प्रतिगामी र सैनिक शासकहरू । फ्रान्स र अन्य उपनिवेशवादका पक्षपाती अफ्रिकी सरकारहरूले गिनीको शेकु तुरे सरकारलाई असफल पार्न लाखौँ जनतालाई गिनी छोडी छिमेकी देशहरूमा भगाए । तर, उपनिवेशवादविरोधी र सारा अफ्रिकालाई एक गर्न चाहने मुलुक, दल र व्यक्तिहरूले शेकु तुरेको उपनिवेशवादविरोधी अडानको पक्ष लिए । भियतनाम र चीनको भ्रमणमा गएका घानाका राष्ट्रपति एन्क्रुमालाई २३ फेब्रुअरी १९६६ को दिन सैनिक विद्रोहद्वारा अपदस्थ गर्दा उनले एन्क्रुमाको पक्ष लिए । प्रतिक्रियावादी विद्रोहले घानामा ठुलो राजनीतिक सङ्कट देखियो । अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर विभाग (CIA) द्वारा ठुलो दमनचक्र चलाएर घानामा प्रतिक्रान्तिकारीहरूले सत्ता कब्जा गरे ।
१९६६ मार्च २ मा शेकु तुरेले एन्क्रुमालाई आफ्नै देशको ‘सह राष्ट्रपति’ को रूपमा गिनीमा स्वागत गर्दा अफ्रिकामा सम्पूर्ण उपनिवेशवादविरोधी शक्तिहरूले गिनी र शेकु तुरेप्रति समर्थन र प्रशंसा गरे । गिनी अफ्रिकी स्वतन्त्रता आन्दोलनको शरणस्थल बन्यो । एन्क्रुमासँग मिलेर उनले अफ्रिकाको समाजवादी आन्दोलनको निम्ति सैद्धान्तिक आधार तयार गरे र अफ्रिकाका विभिन्न देशका गुरिल्ला सङ्गठनहरूलाई सहयोग गर्दै गए ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_225/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/5-copy-300x225.jpg)
शेकु तुरे र उनकी श्रीमती
जटिल अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति
सन् १९६० को दशकमा सत्ताबाट फालिएका उपनिवेशवादीहरू पुनः सक्रिय हुन थाले । त्यस दशकमा अफ्रिका र ल्याटिन अमेरिकामा हरेक तीन महिनामा एउटा सैनिक विद्रोह भयो । केही देशभक्त र स्वतन्त्रताप्रेमी पक्षले आफ्नो देशको स्वाधीनता जोगाउन सकेको खण्डमा केही स्वतन्त्रताका पक्षपाती सरकारहरू उपनिवेशवादीहरूबाट पराजित हुन्थे, सत्तामा पुनः उपनिवेशवादीहरूका समर्थक प्रतिक्रियावादीहरूले सत्ता हत्याउँथे र कतैकतै सैनिक शासन अगाडि आउँथ्यो ।
अफ्रिकामा धेरै लोकप्रिय नेताहरू सत्ताच्युत भए र केहीको हत्या भयो । यसका केही उदाहरण हुन्, काङ्गोका प्रधानमन्त्री पेट्रिस लुमुम्बा र घानाका राष्ट्रपति एन्क्रुमा । पछि समाजवादी देशहरूको सैनिक सहयोगमा केही अफ्रिकी उपनिवेशहरू सशस्त्र सङ्घर्षबाट स्वतन्त्र भए ।
रूसी संशोधनवाद र पश्चिमी उपनिवेशवादीहरूसँग सङ्घर्ष
सन् १९६० को दशकमा संरा अमेरिका र सोभियत सङ्घसँग गिनीको राम्रो सम्बन्ध थियो । दुवै देशले सहयोग पनि गर्दै थिए । तर, संरा अमेरिकाको केन्द्रीय गुप्तचर विभाग (CIA) को सहयोगमा गिनीको एक प्रतिनिधिमण्डललाई घानामा बन्दी बनाउन लगाइयो । त्यसकारण, केनेडीको मृत्युसँगै अमेरिकासँग गिनीको सम्बन्ध तिक्त हुँदै गयो । शेकु तुरेको सरकारलाई अपदस्थ गर्न षड्यन्त्र गरेको आरोपमा सन् १९६६ मा गिनीले अमेरिकी शान्ति सेनालाई देश निकाला गर्यो ।
सन् १९६५ देखि १९७५ सम्ममा शेकु तुरेको सरकार र फ्रान्सेली उपनिवेशवादी सरकारबिच सम्बन्ध तोडियो । उपनिवेशनवादी र संशोधनवादीहरूको स्वरमा स्वर मिलेको देखियो । दुवै पक्ष गिनीको राष्ट्रियकरणको नीतिको विरोधमा देखिए ।
रुसी संशोधनवादीहरूको विश्वासघातले संसारको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा ठुलो फाटो ल्याएको समय थियो । एकएक पाइला गरेर संरा अमेरिका र युरोपेली उपनिवेशवादीहरूसँग सोभियत रुस नजिकिँदै थियो । क्षेत्रफल र जनसङ्ख्यामा सानो, भर्खर स्वतन्त्र भएको र विकासशील अफ्रिकी देश गिनीले आर्थिक, प्राविधिक र कूटनैतिक क्षेत्रमा पनि नयाँ अनुभव बटुल्दै थियो । गिनी शक्तिशाली तथा ठुलठुला देशहरूसँगको अन्तर्राष्ट्रिय जटिल कूटनैतिक सङ्घर्षमा जुभदै गयो । केही समाजवादी देशहरूसँग गिनीको सम्बन्ध राम्रो हुँदै गएको थियो । जस्तै, चीनसँग पनि त्यसले सम्बन्ध राख्दै थियो ।
सन् १९६५ मा फ्रान्सले गिनीका शेकु तुरेको सत्ता पल्टाउन षड्यन्त्र गर्न खोजेको हुँदा कूटनैतिक सम्बन्धमा खलल पुगी सन् १९७५ सम्म नवीकरण भएन । सन् १९६६ मा शेकु तुरेसँग असन्तुष्ट फ्रान्सका समर्थकहरूले सेनेगल र आत्री कोस्टमा गिनीको विरोधमा एक राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा गठन गरेका थिए ।
पोर्चुगली गिनी वा गिनी बिसाउका ३५० जति पोर्चुगली अधिकारीहरूको नेतृत्वमा शेकु तुरे सरकारको विरोधमा उपनिवेशवाद समर्थक राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाका गुरिल्लाहरूको टोलीले सन् १९७० मा राजधानी कोनाक्रीमा बन्दी बनाइएका पोर्चुगलीहरूलाई छुटाउन र शेकु तुरेलाई पक्राउ गर्न असफल आक्रमण गरे ।
त्यस षड्यन्त्रलाई असफल पार्न ती विद्रोही र पोर्चुगली आक्रमणकारीहरूलाई दबाएको र केहीलाई ज्यान सजाय दिएको आरोप लगाइयो ।
सन् १९७० मा पोर्चुगली उपनिवेशवादी सेनाले गिनीको राजधानी कोनाक्रीमा पुनः हमला गरे । शेकु तुरेको सरकारलाई अपदस्थ गर्ने अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर विभागको षड्यन्त्र असफल भयो । तर, केही बन्दीहरू भगाउन तिनीहरू सफल भए ।
एम्नेस्टी इन्टरनेसनले सन् १९६७–१९७३ सम्ममा गिनीमा ४ हजार राजनीतिक बन्दी रहेको र २९०० जनालाई बेपत्ता पारिएको आरोप लगायो । सन् १९७६ को मे महिनामा सीआइएले शेकु तुरेको हत्या गर्ने पुनः प्रयास गर्यो । ‘फुलानी षड्यन्त्र’ भनिएको त्यस घटनामा एक मन्त्री र एक सङ्गठनका प्रथम सचिव पक्राउ परेका थिए । उनी ७ महिनामा अर्थात् नोभेम्बर महिनामा जेलमै मरेको बताइएको थियो ।
सन् १९७७ मा सरकारको आर्थिक नीतिको विरोधमा भएको व्यापारीहरूको विद्रोहमा तीनजना अञ्चलाधीशहरू मारिए । धेरैजना पक्राउ परे र केही समयपछि शेकु तुरेले व्यापारीलाई आममाफी दिए । सयौँ राजनीतिक बन्दीहरू रिहा गरिए । त्यसबाट पश्चिमी शक्तिहरूले आर्थिक सहयात्राको नयाँ सम्बन्ध बढाए । खस्कँदो आर्थिक स्थितिमा सुधार गर्न गिनी सरकारले निजी लगानीलाई छुट दियो । सन् १९७८ मा सोभियत सङ्घसँगको सम्बन्धमा पनि तिक्तता देखियो । तर, त्यसबेला फ्रान्सेली राष्ट्रपति जिस्कार्द दे ताँले गिनीको भ्रमण गरेर सम्बन्ध सुधार्ने सङ्केत दिए ।
सन् १९७९ मा अमेरिकी राष्ट्रपति जिम्मी कार्टरको निमन्त्रणामा शेकु तुरेले अमेरिकाको भ्रमण गरे ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_198/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/4-2-300x198.jpg)
संयुक्त राष्ट्र सङ्घमा शेकु तुरे
शेकु तुरेको विदेश नीति
राष्ट्रपति शेकु तुरेको घरेलु नीति समाजवादउन्मुख थियो । बैङ्कहरूको राष्ट्रियकरण, ऊर्जा (विद्युत्, पेट्रोलियम आदि) र यातायातको राष्ट्रियकरण गर्ने थियो । फ्रान्सेली उपनिवेशवादीहरूसँग
मिलेका ठुलठुला जग्गाधनीहरूको जग्गालाई राष्ट्रियकरण गरेर किसानहरूलाई कमाउन दिइएको थियो ।
गिनीको परराष्ट्र नीति असंलग्न आन्दोलनसँग ऐक्यबद्ध थियो । देशको भौतिक र आर्थिक विकासमा माओ त्सेतुङ र जनगणतन्त्र चीनसँग घनिष्ठ सम्बन्ध जोड्दै थियो । आफ्नै खुट्टामा उभिने शेकु तुरेको अर्थनीति थियो । तर, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा उपनिवेशवादीहरू सङ्ख्यामा बढी भएको हुनाले र राष्ट्रिय पुँजीपतिवर्गको शक्ति कमजोर हुँदा गिनीलाई सजिलो थिएन ।
१९८२ मे ९ मा अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगनको निमन्त्रणामा शेकु तुरे अमेरिकाको भ्रमणमा गए । गिनीको खनिज सम्पदा उत्खननको निम्ति ठुलो सम्भावना थियो । गिनीको आर्थिक विकासमा त्यो पश्चिमी लगानीलाई महत्व दिने सङ्केत थियो । त्यसबेला गिनीका जनताको सालाखाला प्रतिव्यक्ति वार्षिक आम्दानी १४० अमेरिकी डलर थियो र सन् २०२१ मा ३६५ अमेरिकी डलर पुग्यो ।
त्यसबेला गिनीका जनताको सरदर आयु ४१ वर्षको थियो । १० प्रतिशत जनता मात्रै साक्षर थिए । सन् १९८३ मा गिनीले आर्थिक उदारीकरण वा निजी लगानीलाई प्राथमिकता दिने र निजी व्यापारलाई अगाडि बढाउने नीति लियो ।
शेकु तुरे सरकारले समाजवादको नाममा सबै आर्थिक गतिविधि राष्ट्रियकरण गर्दा विकासोन्मुख अर्थतन्त्रले पखेटा हाल्न नसकेको अनुमान गरियो । त्यस स्थितिलाई पश्चिमी देशमा ‘गिनीमा माक्र्सवाद असफल भएको’ प्रचार गरियो । गिनीको आर्थिक विकासमा उपनिवेशवादीहरू र स्थानीय प्रतिगामीहरूको आर्थिक र राजनीतिक षड्यन्त्र भइरहेको थियो । त्यसबेला छिमेकी देशको पनि अर्थतन्त्र विकास भई नसकेको अवस्था थियो । त्यसैले गिनीको आर्थिक पूर्वाधारको यथोचित विकास भएको थिएन ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_231,h_300/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/CamScanner-07-19-2024-15.16_01-231x300.jpg)
राजनीतिक षड्यन्त्रको गन्ध
उपनिवेशवादीहरू र स्थानीय प्रतिक्रियावादीले पश्चिमी शक्तिको सहयोगमा गिनीको स्वतन्त्रतालाई असफल पार्न र शेकु तुरेको शासनलाई समाप्त पार्न भित्र वा बाहिरबाट बरोबर सशस्त्र हमला र षड्यन्त्रहरू गरे । यसकारण, सन् १९८० मा राष्ट्रिय सभा वा संसद्मा एकल सूचीको बन्दोबस्त गरियो । १९८२ मे ९ को निर्वाचनमा शेकु तुरेलाई ७–७ वर्षको अवधिको ४ पटक निर्वाचित राष्ट्रपति घोषणा गरियो । अर्थात्, उनी २८ वर्षसम्म राष्ट्रपति भए । सन् १९८२ मा नयाँ संविधान घोषणा गरियो ।
सन् १९८४ मा साउदी अरेबियाको भ्रमणको क्रममा उनलाई मुटुको व्यथा लाग्यो र भोलिपल्ट त्यहीँबाट अमेरिका लगियो । अमेरिकाको किमल्यान्ड ओहिओको निजी अस्पतालमा शल्यक्रिया गरियो । १९८४ मार्च २६ मा शल्यक्रिया असफल भयो र उनी त्यहीं बिते । त्यसबेला उनी ६२ वर्षका थिए ।
शेकु तुरेलाई गिनीको राजधानी कोनाक्रीको विशाल फूलबारी मस्जिदमा समाधिस्थ गरियो ।
गिनीमा प्रतिगमन सुरु
३ अप्रिल १९८४ को दिन ४५ दिनमा नयाँ राष्ट्रपतिको निर्वाचन गराउने व्यवस्था भएको हुँदा एक हप्ताभित्र प्रधानमन्त्रीलाई कार्यवाहक राष्ट्रपति बनाउने, शासक दल गिनी प्रजातान्त्रिक दलको राजनीतिक समितिले घोषणा गर्ने र त्यहाँको संविधानअनुसार छानिने कुनै पनि राष्ट्रपतिको कार्यकाल ७ वर्षको हुनुपर्ने थियो । नयाँ राष्ट्रपति घोषणा हुने बित्तिकै एक सैनिक विद्रोह गरी शेकु तुरेको शासनलाई ‘हिंसात्मक र क्रूर तानाशाही’ भनी निन्दा गर्दै संविधानलाई निस्क्रिय घोषणा गरियो । राष्ट्रिय सभालाई पनि विघटन गरियो र गिनी प्रजातान्त्रिक पार्टीमाथि प्रतिबन्ध लगाएको घोषणा गरियो ।
५ अप्रिलको दिन सैनिक विद्रोहको नेता कर्नेल लानसाना कोन्टे राष्ट्रपति भए र राष्ट्रिय पुनस्र्थापनाको सैनिक समितिले सरकारको नेतृत्वको घोषणा गर्यो । त्यस सैन्य समूहले पुराना उपनिवेशवादी राजनीतिक बन्दीहरू पुग नपुग १ हजार जनालाई छोड्यो । सन् १९८५ मा कोन्टे सैन्य गुटले शेकु तुरेका घनिष्ट साथीहरू, पूर्वकमान्डर र अन्य जिम्मेवार व्यक्तिहरूलाई पक्राउ गर्यो र हत्या गर्यो ।
उपनिवेशवादीहरू र स्थानीय प्रतिगामीहरूले आफ्नो ‘स्वर्ग’ फिर्ता लिने अनेक षड्यन्त्र र विद्रोहहरू गरे तर केही लागेको थिएन । शेकु तुरेलाई अन्य साम्राज्यवादविरोधी नेताहरूलाई जस्तै प्रतिक्रियावादीहरूले विष प्रयोग गरी हत्या गरेका हुन् कि भन्ने शङ्का गर्ने धेरै ठाउँ छ । बरोबर उनको हत्याको षड्यन्त्र भएका थिए । उनीमाथिको आक्रमण आदिले शङ्का गर्ने ठाउँ धेरै छ ।
![](https://sp-ao.shortpixel.ai/client/to_auto,q_glossy,ret_img,w_300,h_197/https://onlinemajdoor.com/wp-content/uploads/2024/07/6-copy-300x197.jpg)
शेकु तुरेको शव यात्रा
शेकु तुरेको चिहानमाथि हमला
२०२० जुलाई १४ को दिन अज्ञात व्यक्तिले समाधि (चिहान) को तीन रङ्गको कात्रोमा आगो लगायो । चिहानमा रक्सी खन्याएकोमा गिनी प्रजातान्त्रिक दलका नातागोताले समाधिलाई अपवित्र पारेको बताए । भोलिपल्ट शेकु तुरेकी पत्नीले समाधिमा गएर दुःख प्रकट गरिन् र समाधिस्थललाई शेकु तुरे खानदानको सम्पत्ति बताइन् । उनले रेखदेख गर्ने पहरा राखेर चिहानलाई सुरक्षा गर्ने बताइन् ।
सोभियत सङ्घमा पुँजीवादीको पुनःस्थापना गरिए जस्तै गिनीमा समाजवादको निर्माणको जगलाई पनि साम्राज्यवादीहरूले भत्काए । तर, शेकु तुरेलाई अफ्रिकाका एक स्वतन्त्रता सङ्ग्रामी र समाजवादी योद्धाका रूपमा संसारभर स्मरण गरिन्छ ।
समाप्त
स्रोत : स्वतन्त्रता आन्दोलनका अफ्रिकी अगुवा